Mở rộng cơ chế xã hội hóa: Đề xuất cho cá nhân, hộ kinh doanh tham gia đầu tư chợ dân sinh

Dự thảo nghị định mới đề xuất mở rộng cơ chế xã hội hóa, cho phép cá nhân và hộ kinh doanh tham gia đầu tư chợ dân sinh.

Đề xuất cho cá nhân, hộ kinh doanh tham gia đầu tư chợ dân sinh

Dự thảo Nghị định mới về phát triển và quản lý chợ đang mở ra một hướng tiếp cận đáng chú ý khi lần đầu đề xuất mở rộng đối tượng tham gia đầu tư chợ dân sinh, cho phép cá nhân, hộ kinh doanh và doanh nghiệp tư nhân cùng tham gia xây dựng, quản lý và khai thác chợ.

Đây được xem là một trong những thay đổi quan trọng nhằm tháo gỡ bài toán thiếu nguồn lực đầu tư cho hệ thống chợ hiện nay, đồng thời tạo thêm động lực xã hội hóa trong lĩnh vực hạ tầng thương mại vốn đang tồn tại nhiều “điểm nghẽn”.

Chợ dân sinh vẫn là “mạch sống” của hệ thống phân phối hàng hóa

Tại hội thảo góp ý dự thảo Nghị định thay thế Nghị định 60 về phát triển và quản lý chợ do Bộ Công Thương tổ chức mới đây, nhiều ý kiến cho rằng dù thương mại điện tử và hệ thống bán lẻ hiện đại phát triển mạnh, chợ dân sinh vẫn giữ vai trò đặc biệt quan trọng trong đời sống kinh tế – xã hội.

Theo đại diện Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước, tính đến năm 2025, cả nước hiện có khoảng 8.150 chợ, trong khi số lượng siêu thị và trung tâm thương mại vẫn thấp hơn rất nhiều.

Đáng chú ý, phần lớn hệ thống hiện nay là chợ hạng 3 với quy mô nhỏ, cơ sở vật chất hạn chế, chiếm gần 87% tổng số chợ trên toàn quốc.

Tuy vậy, chợ dân sinh vẫn đang là kênh phân phối chủ lực đối với nhóm hàng thực phẩm tươi sống và hàng tiêu dùng thiết yếu nhờ lợi thế gần dân, linh hoạt và phù hợp với thói quen mua sắm của người Việt.

Không chỉ là nơi giao thương, hệ thống chợ còn tạo sinh kế cho khoảng 1,7–2 triệu hộ kinh doanh, kéo theo hàng triệu lao động trực tiếp và gián tiếp trong chuỗi cung ứng hàng hóa.

Theo nhiều chuyên gia, trong bối cảnh nền kinh tế còn nhiều biến động, chợ dân sinh tiếp tục đóng vai trò như một “vùng đệm” quan trọng của thị trường lao động và an sinh xã hội.

Lần đầu đề xuất cho cá nhân, hộ kinh doanh tham gia đầu tư chợ dân sinh

Một trong những điểm mới đáng chú ý nhất trong dự thảo lần này là việc mở rộng đối tượng được tham gia đầu tư và quản lý chợ dân sinh.

Nếu trước đây hoạt động đầu tư chợ chủ yếu do Nhà nước, hợp tác xã hoặc doanh nghiệp thực hiện thì nay dự thảo đề xuất cho phép cá nhân, hộ kinh doanh và doanh nghiệp tư nhân cùng tham gia.

Theo giới chuyên môn, đây là bước thay đổi có ý nghĩa lớn bởi thực tế nhiều năm qua, việc xã hội hóa đầu tư chợ diễn ra khá chậm do cơ chế còn cứng nhắc, thiếu linh hoạt và chưa tạo được động lực cho khu vực tư nhân.

Phó Chủ tịch Hiệp hội Phát triển Chợ Việt Nam Dương Thanh Sơn, cho rằng việc mở rộng đối tượng đầu tư là cần thiết để tạo thêm nguồn lực phát triển hệ thống chợ dân sinh, đặc biệt tại các địa phương vùng sâu, vùng xa hoặc khu vực nông thôn.

Theo ông Sơn, thực tế hiện nay nhiều hộ kinh doanh, tiểu thương hoặc doanh nghiệp nhỏ có nhu cầu đầu tư cải tạo, nâng cấp chợ nhưng chưa có hành lang pháp lý rõ ràng để tham gia.

“Nếu chỉ trông chờ ngân sách Nhà nước thì rất khó nâng cấp đồng bộ hệ thống chợ dân sinh trên toàn quốc. Việc mở rộng cơ chế xã hội hóa sẽ giúp huy động thêm nguồn lực từ chính những người đang gắn bó trực tiếp với chợ”, ông Sơn nhận định.

Chuyển đổi số và chợ thông minh lần đầu được đưa vào dự thảo

Không chỉ mở rộng cơ chế đầu tư, dự thảo Nghị định mới còn lần đầu bổ sung các nội dung liên quan tới chuyển đổi số và mô hình chợ thông minh.

Theo đó, các định hướng như truy xuất nguồn gốc hàng hóa, thanh toán không dùng tiền mặt, quản lý dữ liệu hộ kinh doanh, chuyển đổi xanh và ứng dụng công nghệ trong vận hành chợ sẽ từng bước được đưa vào hệ thống quản lý.

Giới chuyên gia đánh giá đây là bước đi cần thiết khi hành vi tiêu dùng đang thay đổi nhanh, đặc biệt dưới tác động của thương mại điện tử và kinh tế số.

Tại hội thảo, nhiều đại biểu cũng cho rằng chợ dân sinh muốn tồn tại lâu dài thì không thể đứng ngoài xu hướng chuyển đổi số.

Phó Chủ tịch Hiệp hội Phát triển Chợ Việt Nam Dương Thanh Sơn từng cảnh báo rằng tiểu thương hiện đang mất phần lớn doanh thu vào các nền tảng bán hàng online.

“Nếu không hỗ trợ tiểu thương thay đổi phương thức kinh doanh, không giúp họ tiếp cận công nghệ thì chợ dân sinh sẽ ngày càng thu hẹp”, ông Sơn nhấn mạnh.

Theo Hiệp hội Phát triển Chợ Việt Nam, việc chuyển đổi số không nên chỉ dừng ở việc dán mã QR thanh toán mà cần xây dựng hệ sinh thái quản lý đồng bộ giữa truy xuất nguồn gốc, dữ liệu hộ kinh doanh, quản lý thuế và kết nối thương mại điện tử.

Cần cơ chế thực tế hơn để chợ dân sinh phát triển bền vững

Bên cạnh những điểm mới tích cực, nhiều ý kiến tại hội thảo cũng cho rằng để hệ thống chợ dân sinh thực sự phát triển bền vững thì vẫn cần tiếp tục tháo gỡ hàng loạt khó khăn về đất đai, cơ chế giá thuê điểm kinh doanh, phòng cháy chữa cháy và thủ tục đầu tư.

Nhiều doanh nghiệp đầu tư chợ hiện vẫn gặp áp lực lớn về chi phí vận hành trong khi giá thuê sạp khó tăng do phải bảo đảm an sinh cho tiểu thương.

Không ít địa phương cũng phản ánh tình trạng chợ dân sinh xuống cấp nhưng khó xã hội hóa vì thiếu cơ chế ưu đãi rõ ràng cho nhà đầu tư.

Theo giới chuyên môn, dự thảo Nghị định mới được kỳ vọng sẽ tạo ra hành lang pháp lý linh hoạt hơn để vừa bảo đảm vai trò quản lý Nhà nước, vừa tạo động lực cho doanh nghiệp và người dân tham gia phát triển hệ thống chợ.

Bởi trong cấu trúc đô thị và kinh tế Việt Nam, chợ dân sinh không đơn thuần là nơi mua bán hàng hóa mà còn là không gian cộng đồng, nơi lưu giữ nếp sống và tạo sinh kế cho hàng triệu người dân.

Theo ban truyền thông