Lãnh đạo Hiệp hội Phát triển Chợ Việt Nam tham gia góp ý dự thảo Nghị định về phát triển và quản lý chợ

Ngày 22/4, tại Hà Nội, Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước (Bộ Công Thương) tổ chức hội thảo lấy ý kiến đối với dự thảo Nghị định của Chính phủ thay thế Nghị định số 60/2024/NĐ-CP về phát triển và quản lý chợ. Tham dự hội thảo, về phía Hiệp hội Phát triển Chợ Việt Nam có Giáo sư, Tiến sĩ Dương Văn Chiến – Chủ tịch Hiệp hội và ông Dương Thanh Sơn – Tổng Thư ký Hiệp hội.

Phát biểu khai mạc, ông Bùi Nguyễn Anh Tuấn – Phó Cục trưởng Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước cho biết việc xây dựng nghị định mới nhằm hoàn thiện khung pháp lý, khắc phục các bất cập trong quá trình triển khai thời gian qua, đồng thời tạo điều kiện để hệ thống chợ phát triển theo hướng hiện đại, bền vững, phù hợp với xu thế chuyển đổi số và tiêu dùng mới.

Theo thống kê, đến năm 2025, cả nước có hơn 8.100 chợ, trong đó phần lớn là chợ hạng III với cơ sở vật chất còn hạn chế. Dù vậy, chợ dân sinh vẫn là kênh phân phối quan trọng, đặc biệt trong cung ứng hàng hóa thiết yếu và tạo sinh kế cho một lực lượng lớn tiểu thương trên cả nước.

Bộc lộ những “điểm nghẽn” mang tính hệ thống

Tại hội thảo, nhiều ý kiến từ địa phương và doanh nghiệp cho thấy các khó khăn trong phát triển và quản lý chợ hiện nay không còn mang tính đơn lẻ, mà đã trở thành vấn đề mang tính hệ thống. Các nội dung được tập trung góp ý gồm cơ chế xã hội hóa đầu tư, mô hình quản lý chợ phù hợp với từng địa bàn, chính sách giá dịch vụ, cũng như việc bảo đảm hài hòa lợi ích giữa Nhà nước, doanh nghiệp và tiểu thương.

Một số địa phương phản ánh tình trạng quy định còn thiếu đồng bộ, chưa rõ ràng trong tổ chức thực hiện, dẫn đến lúng túng khi triển khai. Trong khi đó, doanh nghiệp đầu tư chợ phải đối mặt với nhiều rủi ro nhưng chưa có cơ chế bảo vệ quyền lợi tương xứng.

Hiệp hội chỉ ra các vấn đề cốt lõi từ thực tiễn

Đáng chú ý, phần tham luận của ông Dương Thanh Sơn – Tổng Thư ký Hiệp hội Phát triển Chợ Việt Nam  được hội nghị đánh giá cao khi tiếp cận trực diện các vấn đề mang tính cấu trúc của hệ thống chợ hiện nay. Theo ông Sơn, điểm nghẽn lớn nhất không nằm ở chủ trương, mà nằm ở khâu tổ chức thực hiện, đặc biệt là sự thiếu thống nhất trong cơ chế phối hợp giữa các cơ quan liên quan khi triển khai chuyển đổi mô hình chợ theo hướng xã hội hóa. Việc mỗi địa phương áp dụng một cách hiểu, một cách làm khác nhau khiến quá trình chuyển đổi kéo dài, phát sinh rủi ro cho nhà đầu tư và làm suy giảm niềm tin thị trường.

Ở góc độ kinh tế, ông Sơn cho rằng mô hình chợ hiện nay đang tồn tại một nghịch lý: doanh nghiệp phải bỏ vốn đầu tư, vận hành theo cơ chế thị trường nhưng lại bị ràng buộc bởi các yếu tố mang tính hành chính, đặc biệt trong việc quyết định giá dịch vụ và tổ chức khai thác. Điều này khiến bài toán đầu tư thiếu tính hấp dẫn, làm chậm quá trình xã hội hóa, một chủ trương lớn đã được đặt ra từ nhiều năm.

Liên quan đến chuyển đổi số, ông Sơn chỉ ra khoảng cách ngày càng lớn giữa chính sách định hướng và năng lực thực thi ở cấp tiểu thương. Trong khi thương mại điện tử đang chiếm dần thị phần, phần lớn tiểu thương tại chợ vẫn vận hành theo phương thức truyền thống, thiếu kỹ năng, thiếu công cụ và thiếu hệ sinh thái hỗ trợ. Nếu không có chính sách can thiệp mang tính hệ thống, chợ truyền thống sẽ tiếp tục mất lợi thế cạnh tranh ngay trên chính thị trường nội địa.

Đối với vấn đề chợ cóc, ông Sơn cho rằng đây không đơn thuần là vi phạm trật tự đô thị, mà là hệ quả của sự chênh lệch về chi phí và điều kiện kinh doanh giữa chợ chính quy và khu vực tự phát. Khi chi phí trong chợ cao hơn, trong khi bên ngoài gần như không chịu ràng buộc, dòng dịch chuyển của tiểu thương là tất yếu. Do đó, nếu chỉ xử lý bằng biện pháp hành chính mà không điều chỉnh các yếu tố kinh tế nền tảng thì sẽ không thể giải quyết triệt để.

Từ các phân tích trên, đại diện Hiệp hội nhấn mạnh cần thay đổi cách tiếp cận trong xây dựng chính sách: coi chợ không chỉ là hạ tầng thương mại đơn thuần, mà là một hệ sinh thái kinh tế – xã hội đặc thù, gắn với sinh kế, văn hóa và cấu trúc phân phối hàng hóa của Việt Nam. Trên cơ sở đó, khung pháp lý cần được thiết kế theo hướng linh hoạt, phân tầng theo loại hình chợ, đồng thời tạo dư địa đủ lớn để các mô hình vận hành mới có thể hình thành và phát triển trong thực tiễn.

Yêu cầu tái cấu trúc hệ thống chợ trong bối cảnh mới

Trong bối cảnh thương mại điện tử và các mô hình bán lẻ hiện đại phát triển nhanh, hệ thống chợ dân sinh không còn đứng trước yêu cầu cải thiện đơn lẻ, mà là áp lực tái cấu trúc toàn diện cả về mô hình tổ chức, phương thức vận hành và cơ chế chính sách.

Việc sửa đổi nghị định lần này vì vậy không chỉ dừng ở việc hoàn thiện một văn bản pháp lý, mà cần tạo ra một khung chính sách đủ mạnh và đủ linh hoạt để giải quyết các “điểm nghẽn” mang tính nền tảng. Trong đó, trọng tâm là khơi thông động lực xã hội hóa đầu tư một cách thực chất, thiết lập cơ chế vận hành theo nguyên tắc thị trường có kiểm soát, đồng thời hỗ trợ tiểu thương chuyển đổi mô hình kinh doanh theo hướng đa kênh, thích ứng với môi trường số.

Nếu không có những điều chỉnh mang tính cấu trúc, hệ thống chợ truyền thống sẽ tiếp tục suy giảm vai trò trong chuỗi phân phối, không phải vì mất nhu cầu, mà do không theo kịp cách thức vận hành mới của thị trường.

Các đại biểu tại hội thảo cũng cho rằng cần từ bỏ cách tiếp cận “một mô hình cho tất cả”. Thay vào đó, chính sách cần được thiết kế theo hướng phân tầng rõ ràng theo vùng miền, quy mô và đặc thù từng loại chợ  từ chợ đô thị, chợ nông thôn đến chợ biên giới. Mỗi loại hình cần một cơ chế quản lý và hỗ trợ riêng, đủ linh hoạt để phản ánh đúng điều kiện kinh tế – xã hội và hành vi thị trường tại từng địa bàn.

Hiệp hội tiếp tục đóng góp chuyên sâu vào quá trình hoàn thiện chính sách

Dự kiến trong tháng 5, Hiệp hội Phát triển Chợ Việt Nam sẽ có buổi làm việc trực tiếp với Ban soạn thảo Nghị định nhằm tiếp tục đóng góp các ý kiến ở mức độ chuyên sâu và có tính hệ thống hơn.

Trên cơ sở tổng hợp từ thực tiễn hoạt động tại các địa phương và doanh nghiệp, các nội dung kiến nghị sẽ tập trung vào những vấn đề cốt lõi trong quản lý và vận hành chợ hiện nay, bao gồm cơ chế xã hội hóa đầu tư, mô hình quản lý phù hợp, chính sách giá dịch vụ, cũng như giải pháp hỗ trợ chuyển đổi số cho tiểu thương. Mục tiêu là góp phần hoàn thiện khung chính sách theo hướng khả thi, đồng bộ, tháo gỡ các điểm nghẽn kéo dài và thiết lập lại sự cân bằng lợi ích giữa Nhà nước, doanh nghiệp và người kinh doanh trong chợ.

Đây được xem là bước làm việc có ý nghĩa quan trọng, nhằm chuyển hóa các phản ánh từ thực tiễn thành các đề xuất chính sách cụ thể, có thể áp dụng trực tiếp trong quá trình triển khai, qua đó nâng cao hiệu quả thực thi của nghị định khi ban hành.

Kỳ vọng tạo đột phá cho hệ thống chợ dân sinh

Kết luận hội thảo, đại diện Ban soạn thảo cho biết sẽ nghiêm túc tiếp thu các ý kiến đóng góp từ các bộ, ngành, địa phương, doanh nghiệp và hiệp hội để tiếp tục hoàn thiện dự thảo nghị định, trình cấp có thẩm quyền xem xét ban hành trong thời gian tới.

Việc xây dựng và ban hành nghị định mới không chỉ nhằm khắc phục những bất cập phát sinh trong quá trình thực thi thời gian qua, mà còn hướng tới thiết lập một khung pháp lý đồng bộ, ổn định và có khả năng thích ứng với bối cảnh thị trường đang thay đổi nhanh chóng.

Trong kỳ vọng của các đại biểu, nếu các “điểm nghẽn” về cơ chế, mô hình và tổ chức thực hiện được tháo gỡ một cách thực chất, nghị định mới sẽ tạo ra dư địa phát triển rõ rệt cho hệ thống chợ dân sinh không chỉ tiếp tục giữ vai trò an sinh xã hội, mà còn từng bước nâng cao hiệu quả kinh tế và năng lực cạnh tranh trong chuỗi phân phối hiện đại.

Theo ban truyền thông