Chợ Hòa Hiệp Bắc tiền tỉ tại Đà Nẵng “đắp chiếu”: Bài toán xã hội hóa và hiệu quả đầu tư chợ truyền thống

Một dự án Chợ Hòa Hiệp Bắc được đầu tư gần 20 tỉ đồng tại Đà Nẵng với kỳ vọng trở thành điểm giao thương quan trọng cho khu vực phía tây bắc thành phố, nhưng sau nhiều tháng hoàn thiện vẫn trong tình trạng “cửa đóng then cài”. Thực trạng này không chỉ phản ánh những vướng mắc trong quá trình triển khai mà còn đặt ra vấn đề lớn về hiệu quả đầu tư và mô hình phát triển chợ truyền thống hiện nay.

1. Chợ Hòa Hiệp Bắc mới khang trang nhưng vắng bóng hoạt động

Chợ Hòa Hiệp Bắc (phường Hải Vân, TP Đà Nẵng) được khởi công từ tháng 7/2024, với quy mô chợ hạng 3, phục vụ khoảng 150 hộ kinh doanh. Công trình được đầu tư đồng bộ về hạ tầng điện, nước và giao thông nội bộ, hướng tới thay thế các chợ tạm, chợ tự phát đã tồn tại nhiều năm trên địa bàn.

Theo kế hoạch, chợ sẽ đi vào hoạt động từ quý I/2025. Tuy nhiên, ghi nhận thực tế cho thấy toàn bộ khu chợ vẫn trong tình trạng vắng lặng. Các quầy sạp chưa được đưa vào sử dụng, nhiều hạng mục phủ bụi, không có hoạt động kinh doanh diễn ra.

Trong khi đó, nhu cầu về một không gian buôn bán ổn định, an toàn tại khu vực này là rất lớn. Người dân và tiểu thương vẫn phải duy trì hoạt động tại các chợ tạm như Thủy Tú, Vật Tư, Kim Liên – những nơi đã xuống cấp, không đảm bảo điều kiện vệ sinh môi trường và tiềm ẩn nhiều rủi ro về an toàn.

2. Tiểu thương e ngại, chợ mới khó hút khách

Dù mong muốn có nơi kinh doanh khang trang hơn, nhiều tiểu thương vẫn bày tỏ sự thận trọng khi chuyển vào chợ mới – Chợ Hòa Hiệp Bắc. Nguyên nhân chủ yếu đến từ vị trí chợ chưa thực sự thuận lợi, nằm ở khu vực dân cư thưa thớt, chưa hình thành thói quen mua bán ổn định.

Thực tế cho thấy, việc xây dựng chợ mới không đồng nghĩa với việc hình thành ngay một điểm giao thương hiệu quả. Nếu không có lượng khách ổn định, tiểu thương khó duy trì hoạt động, dẫn đến nguy cơ bỏ sạp hoặc quay lại các chợ tạm.

Ngoài ra, sự tồn tại song song của các chợ tự phát khiến quá trình di dời tiểu thương càng gặp khó khăn. Khi chợ cũ vẫn còn hoạt động, việc chuyển đổi sang chợ mới đòi hỏi phải có giải pháp đồng bộ, không chỉ từ phía chính quyền mà còn từ cơ chế vận hành và hỗ trợ ban đầu.

3. Vướng mắc thủ tục, chậm đưa vào khai thác

Một trong những nguyên nhân chính khiến chợ Hòa Hiệp Bắc chưa thể đi vào hoạt động là do chưa hoàn tất các thủ tục liên quan đến phòng cháy chữa cháy. Dù công trình đã cơ bản hoàn thiện, nhưng sự chưa thống nhất giữa đơn vị tư vấn và thi công khiến việc nghiệm thu bị kéo dài.

Theo chính quyền địa phương, chỉ khi hoàn tất hạng mục phòng cháy chữa cháy, chợ mới đủ điều kiện bàn giao và đưa vào sử dụng. Điều này cho thấy, ngoài yếu tố đầu tư xây dựng, các thủ tục pháp lý và tiêu chuẩn kỹ thuật cũng đóng vai trò quyết định trong việc vận hành một công trình chợ.

4. Bài toán hiệu quả đầu tư và mô hình quản lý

Thực tế tại chợ Hòa Hiệp Bắc không phải là trường hợp cá biệt. Tại nhiều địa phương, tình trạng chợ được đầu tư khang trang nhưng hoạt động kém hiệu quả, thậm chí bị bỏ không, vẫn diễn ra.

Điểm chung của các dự án này là phần lớn được đầu tư từ ngân sách nhà nước, nhưng chưa tính toán đầy đủ về yếu tố thị trường, thói quen tiêu dùng và khả năng khai thác sau đầu tư. Việc xây dựng chợ mới trong khi chưa xử lý triệt để các chợ tự phát cũng khiến nguồn tiểu thương bị phân tán, không tạo được sức hút cho chợ chính.

Trong bối cảnh đó, việc tiếp tục đầu tư theo mô hình truyền thống đặt ra nhiều thách thức, đặc biệt khi nguồn lực ngân sách ngày càng hạn chế.

5. Xã hội hóa – hướng đi cần được thúc đẩy

Từ góc nhìn tổng thể, nhiều ý kiến cho rằng cần chuyển đổi mô hình đầu tư và quản lý chợ theo hướng xã hội hóa, nhằm nâng cao hiệu quả khai thác và giảm áp lực ngân sách.

Việc huy động doanh nghiệp tham gia đầu tư, vận hành chợ không chỉ giúp bổ sung nguồn vốn mà còn mang lại cách tiếp cận chuyên nghiệp hơn trong quản lý, tổ chức kinh doanh và phát triển thị trường.

Đồng thời, mô hình này cũng cho phép linh hoạt hơn trong việc lựa chọn vị trí, thiết kế, cũng như xây dựng các chính sách hỗ trợ tiểu thương phù hợp với thực tế thị trường.

6. Định hướng từ Hiệp hội

Từ thực tiễn tại nhiều địa phương, Hiệp hội Phát triển chợ Việt Nam nhận định, hệ thống chợ hiện nay đang tồn tại nhiều bất cập khi phần lớn vẫn do Nhà nước đầu tư nhưng đã xuống cấp, thiếu đồng bộ và chưa đáp ứng yêu cầu về an toàn, hiệu quả vận hành.

Giáo sư, Tiến sĩ Dương Văn Chiến – Chủ tịch Hiệp hội Phát triển chợ Việt Nam cho rằng, việc đầu tư chợ nếu không gắn với nhu cầu thực tế và cơ chế vận hành phù hợp sẽ dễ dẫn đến tình trạng lãng phí nguồn lực. Trong khi đó, khả năng cân đối ngân sách cho lĩnh vực này ngày càng hạn chế.

Theo ông Chiến, cần đẩy mạnh xã hội hóa, thu hút doanh nghiệp tham gia từ khâu đầu tư đến quản lý, khai thác chợ. Đây không chỉ là giải pháp giảm áp lực ngân sách mà còn góp phần nâng cao chất lượng hạ tầng, cải thiện môi trường kinh doanh và đảm bảo các tiêu chuẩn an toàn.

Việc chuyển đổi mô hình cần được thực hiện đồng bộ, gắn với quy hoạch, chính sách hỗ trợ và cơ chế quản lý phù hợp, nhằm tạo điều kiện cho chợ truyền thống phát triển bền vững trong bối cảnh mới.

7. Cần giải pháp đồng bộ để chợ thực sự “sống”

Để các công trình chợ phát huy hiệu quả, ngoài việc hoàn thiện hạ tầng, cần có chiến lược tổng thể từ quy hoạch, quản lý đến vận hành. Trong đó, việc xử lý các chợ tự phát, hỗ trợ tiểu thương trong giai đoạn chuyển đổi và tạo sức hút cho chợ mới là những yếu tố then chốt.

Nếu không có giải pháp đồng bộ, những công trình chợ tiền tỉ nhưng không hoạt động hiệu quả sẽ tiếp tục xuất hiện, gây lãng phí nguồn lực và ảnh hưởng đến phát triển hạ tầng thương mại địa phương.

Theo ban truyền thông