Chợ dân sinh Hà Nội bỏ hoang: Lãng phí nguồn lực và yêu cầu cấp thiết tái cấu trúc hệ thống chợ

Nhiều chợ dân sinh trên địa bàn Hà Nội được đầu tư hàng chục tỷ đồng nhưng rơi vào tình trạng “cửa đóng, then cài”, hoạt động cầm chừng hoặc bỏ hoang kéo dài.

Những công trình tiền tỷ rơi vào cảnh đìu hiu

Thực tế tại Hà Nội cho thấy, không ít chợ dân sinh sau khi hoàn thành xây dựng lại không thể đưa vào vận hành hiệu quả. Điển hình như chợ Phúc Lý (quận Bắc Từ Liêm), dù được triển khai từ năm 2010 và hoàn thành vào năm 2017, nhưng nhiều năm qua vẫn trong tình trạng không có hoạt động mua bán đáng kể. Khu chợ thường xuyên đóng cửa, vắng bóng tiểu thương và người dân.

Theo thông tin từ đơn vị quản lý, nguyên nhân chủ yếu xuất phát từ việc vị trí chợ chưa thuận lợi, hạ tầng giao thông kết nối hạn chế, lượng khách không ổn định. Sau một thời gian kinh doanh không hiệu quả, nhiều tiểu thương đã rút lui, khiến hoạt động của chợ rơi vào bế tắc.

Tương tự, chợ Xuân Phương (quận Nam Từ Liêm), được đầu tư với tổng kinh phí gần 18 tỷ đồng từ năm 2016, đến nay vẫn chưa thể hoạt động đúng công năng. Nhiều hạng mục xuống cấp, cỏ mọc um tùm, không gian bên trong bị bỏ trống kéo dài.

Người dân sống gần khu vực này cho biết, thay vì vào chợ, họ vẫn phải di chuyển đến các chợ khác hoặc mua hàng tại các điểm họp chợ tự phát gần đó. Điều này cho thấy sự lệch pha rõ rệt giữa đầu tư hạ tầng và nhu cầu thực tế.

Khoảng cách giữa quy hoạch và nhu cầu thực tiễn

Thực trạng chợ bỏ hoang phản ánh một vấn đề mang tính hệ thống: quy hoạch chợ tại một số khu vực chưa bám sát thực tế đời sống dân cư.

Trong nhiều trường hợp, chợ được xây dựng ở vị trí xa khu dân cư, thiếu kết nối giao thông hoặc không thuận tiện cho hoạt động mua bán hàng ngày. Trong khi đó, thói quen tiêu dùng của người dân lại ưu tiên yếu tố nhanh, tiện và gần, khiến các điểm bán hàng tự phát dễ dàng hình thành tại những khu vực đông dân cư.

Bên cạnh đó, mô hình tổ chức và quản lý chợ tại một số nơi vẫn mang tính hành chính, thiếu linh hoạt, chưa tạo được môi trường kinh doanh hấp dẫn đối với tiểu thương. Điều này dẫn đến tình trạng chợ có cơ sở vật chất nhưng không có người kinh doanh, trong khi các điểm họp chợ tạm vẫn tồn tại ngay bên ngoài.

Chợ cóc tồn tại: Hệ quả tất yếu của hệ thống chợ chưa hiệu quả

Tại nhiều khu vực như Phú Diễn, Linh Đàm, Cầu Diễn…, các điểm họp chợ tự phát vẫn xuất hiện hàng ngày, dù đã được lực lượng chức năng xử lý nhiều lần.

Điều này cho thấy, chợ cóc không đơn thuần là vấn đề vi phạm trật tự đô thị, mà là hệ quả của việc hệ thống chợ chính quy chưa đáp ứng được nhu cầu thực tế. Khi chợ chính không thuận tiện, không hiệu quả, hoạt động mua bán sẽ dịch chuyển ra ngoài như một phản xạ tự nhiên của thị trường.

Người dân cần nơi mua sắm gần, nhanh, tiện. Tiểu thương cần vị trí có lượng khách ổn định. Khi hai yếu tố này không được đảm bảo trong chợ chính, việc hình thành chợ cóc là điều khó tránh khỏi.

Do đó, nếu chỉ tập trung xử lý bằng biện pháp hành chính mà không giải quyết từ gốc, tình trạng này sẽ tiếp tục tái diễn.

Hiệp hội Phát triển chợ Việt Nam: Cần tiếp cận từ gốc, không chỉ xử lý phần ngọn

Từ thực tiễn nghiên cứu, tư vấn và tham gia triển khai nhiều dự án trên cả nước, Hiệp hội Phát triển chợ Việt Nam cho rằng, bài toán chợ dân sinh cần được nhìn nhận một cách tổng thể hơn.

Theo đó, vấn đề không nằm ở việc “dẹp chợ cóc” bằng các biện pháp cưỡng chế, mà ở việc nâng cao hiệu quả của hệ thống chợ chính quy. Khi chợ được quy hoạch đúng vị trí, đầu tư đồng bộ và vận hành phù hợp với thực tế, tiểu thương sẽ chủ động quay trở lại, từ đó các điểm họp chợ tự phát sẽ dần bị thay thế.

Hiệp hội cũng nhấn mạnh vai trò của việc xã hội hóa đầu tư chợ, huy động nguồn lực từ doanh nghiệp nhằm nâng cao chất lượng hạ tầng và tính chuyên nghiệp trong quản lý, thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào ngân sách Nhà nước.

Yêu cầu cấp thiết: Tái cấu trúc toàn diện hệ thống chợ

Trước thực trạng hiện nay, các chuyên gia cho rằng cần có những giải pháp đồng bộ, mang tính căn cơ.

Trước hết, cần rà soát lại toàn bộ quy hoạch hệ thống chợ, đảm bảo phù hợp với phân bố dân cư và đặc điểm từng khu vực. Việc đầu tư xây dựng chợ cần gắn chặt với nhu cầu thực tế, tránh tình trạng xây dựng xong nhưng không khai thác được.

Bên cạnh đó, cần tập trung nâng cấp hạ tầng, cải thiện điều kiện kinh doanh tại chợ, đặc biệt là các yếu tố thiết yếu như giao thông tiếp cận, vệ sinh môi trường và an toàn phòng cháy chữa cháy.

Cơ chế quản lý chợ cũng cần được điều chỉnh theo hướng linh hoạt hơn, giảm tính hành chính, tăng tính thị trường, tạo điều kiện thuận lợi cho tiểu thương. Đồng thời, cần có chính sách hỗ trợ trong giai đoạn đầu nhằm thu hút tiểu thương quay trở lại chợ chính quy.

Đáng chú ý, việc tăng cường vai trò của doanh nghiệp trong đầu tư và vận hành chợ được xem là một hướng đi phù hợp, giúp nâng cao hiệu quả khai thác và giảm gánh nặng cho ngân sách.

Song song với đó, hệ thống chợ cần được phát triển theo xu hướng hiện đại, ứng dụng công nghệ trong quản lý, thanh toán và truy xuất nguồn gốc, nhằm nâng cao sức cạnh tranh trong bối cảnh thương mại điện tử phát triển mạnh.

Không thể để chợ dân sinh bị “bỏ quên” trong quá trình đô thị hóa

Chợ dân sinh không chỉ là một công trình hạ tầng thương mại mà còn là một phần của đời sống văn hóa đô thị. Việc để các khu chợ bị bỏ hoang không chỉ gây lãng phí nguồn lực mà còn ảnh hưởng đến sinh kế của tiểu thương và nhu cầu mua sắm của người dân.

Trong bối cảnh đô thị hóa nhanh và sự thay đổi mạnh mẽ của thị trường bán lẻ, chợ truyền thống buộc phải thay đổi để thích nghi. Tuy nhiên, sự thay đổi này cần được dẫn dắt bằng quy hoạch hợp lý, cơ chế phù hợp và mô hình vận hành hiệu quả.

Từ thực tiễn tại Hà Nội, có thể thấy rõ rằng việc phát triển chợ không chỉ dừng lại ở xây dựng hạ tầng, mà cần hướng tới một hệ thống vận hành bền vững, phù hợp với nhu cầu thực tế và xu hướng phát triển mới.