Chợ dân sinh Hà Nội bỏ hoang: Hạ tầng có, hoạt động không – lãng phí và những “lỗ hổng” trong quy hoạch, vận hành

Chợ dân sinh Hà Nội bỏ hoang gây lãng phí lớn, xuất phát từ quy hoạch, vận hành và cơ chế quản lý chưa phù hợp với thực tế.

Thực trạng chợ dân sinh Hà Nội bỏ hoang kéo dài nhiều năm

Chợ dân sinh Hà Nội bỏ hoang đang trở thành vấn đề đáng chú ý khi nhiều công trình được đầu tư hàng chục tỷ đồng nhưng không thể vận hành, gây lãng phí nguồn lực và bộc lộ bất cập trong quy hoạch, quản lý.

Tại quận Bắc Từ Liêm, chợ Phúc Lý – một công trình được khởi công từ năm 2010 và hoàn thành vào năm 2017 – đến nay vẫn không có hoạt động mua bán. Khu chợ nằm trên trục đường lớn nhưng nhiều năm liền trong tình trạng đóng cửa, không phát huy được công năng.

Sau khi hoàn thành, chợ được giao cho đơn vị quản lý để xây dựng phương án khai thác theo quy định. Tuy nhiên, hoạt động kinh doanh không hiệu quả khiến các tiểu thương lần lượt rời bỏ. Việc không hình thành được lượng khách ổn định đã khiến chợ nhanh chóng rơi vào trạng thái “đắp chiếu”.

Tình trạng tương tự cũng diễn ra tại chợ Xuân Phương (quận Nam Từ Liêm), một dự án có tổng mức đầu tư gần 18 tỷ đồng. Sau nhiều năm, khu chợ vẫn chưa thể đi vào hoạt động. Bên trong, nhiều hạng mục xuống cấp, cỏ mọc um tùm, một số khu vực còn dang dở, thiếu đồng bộ.

Việc chậm hoàn thiện các hạng mục kỹ thuật, đặc biệt là hệ thống phòng cháy chữa cháy, tiếp tục kéo dài thời gian vận hành, khiến công trình rơi vào vòng luẩn quẩn: xây xong nhưng không sử dụng, xuống cấp trước khi khai thác.

Chợ bỏ hoang, chợ cóc vẫn tồn tại: Nghịch lý trong tổ chức không gian thương mại

Trong khi các chợ dân sinh chính quy không thể vận hành, hoạt động mua bán của người dân vẫn diễn ra tại các khu chợ cóc, chợ tạm xung quanh.

Người dân khu vực Minh Khai cho biết họ phải di chuyển đến các điểm buôn bán tự phát hoặc chợ đầu mối để mua sắm hàng ngày, dù ngay gần đó có một khu chợ được đầu tư bài bản. Tại Xuân Phương, tình trạng tương tự cũng diễn ra khi các điểm buôn bán tự phát hình thành và hoạt động ổn định hơn so với chợ chính quy.

Thực tế này cho thấy nhu cầu tiêu dùng của người dân không hề giảm. Vấn đề nằm ở chỗ chợ được xây dựng không phù hợp với dòng di chuyển, thói quen mua sắm và khả năng chi trả của người dân, dẫn đến việc không thể cạnh tranh với các hình thức buôn bán linh hoạt hơn.

Không chỉ là câu chuyện hạ tầng, mà là cách tiếp cận quy hoạch

Theo các chuyên gia, nguyên nhân khiến nhiều chợ dân sinh không thể vận hành không chỉ nằm ở vị trí hay chất lượng xây dựng, mà xuất phát từ cách tiếp cận trong quy hoạch.

Việc xây dựng chợ theo quy hoạch cứng, thiếu khảo sát thực tế về nhu cầu tiêu dùng, mật độ dân cư và hành vi mua sắm đã dẫn đến tình trạng “làm đúng quy hoạch nhưng sai thực tế”. Trong khi đó, sự phát triển mạnh của thương mại điện tử và hệ thống bán lẻ hiện đại đang thay đổi nhanh chóng cách người dân tiếp cận hàng hóa.

Trong bối cảnh đó, nếu chợ dân sinh không được tổ chức lại theo hướng linh hoạt hơn, phù hợp hơn với thực tế thị trường, nguy cơ bị “bỏ lại phía sau” là điều khó tránh khỏi.

Hiệp hội Phát triển chợ Việt Nam: Cần nhìn lại từ gốc bài toán vận hành

Từ góc độ thực tiễn trên phạm vi cả nước, Hiệp hội Phát triển chợ Việt Nam cho rằng tình trạng chợ dân sinh bỏ hoang không phải là hiện tượng đơn lẻ, mà phản ánh những bất cập mang tính hệ thống trong quá trình đầu tư và quản lý.

Theo đánh giá của Hiệp hội, nhiều dự án chợ hiện nay mới chỉ dừng ở việc hoàn thành hạ tầng, trong khi bài toán vận hành, tổ chức kinh doanh và thu hút tiểu thương chưa được tính toán đầy đủ ngay từ đầu. Điều này dẫn đến việc công trình hoàn thành nhưng không thể khai thác hiệu quả.

Bên cạnh đó, cơ chế quản lý vẫn mang nặng tính hành chính, thiếu linh hoạt, chưa tạo điều kiện cho các mô hình khai thác phù hợp với thực tế. Việc thiếu sự kết nối giữa quy hoạch, đầu tư và vận hành đang khiến không ít chợ dân sinh rơi vào tình trạng hoạt động kém hiệu quả hoặc bị bỏ hoang.

Chợ dân sinh không mất đi, nhưng buộc phải thay đổi

Theo các chuyên gia quy hoạch đô thị, chợ dân sinh vẫn sẽ tiếp tục tồn tại trong cấu trúc đô thị Việt Nam, bởi đây không chỉ là nơi giao thương mà còn là không gian văn hóa gắn với đời sống cộng đồng.

Tuy nhiên, trong bối cảnh mới, chợ cần được tổ chức lại theo hướng linh hoạt hơn, phù hợp hơn với nhu cầu thực tế. Việc kết hợp giữa yếu tố truyền thống và các mô hình kinh doanh hiện đại, cùng với việc điều chỉnh cách thức quản lý và khai thác, sẽ là yếu tố quyết định để chợ dân sinh tiếp tục tồn tại và phát triển.

Đặt lại bài toán quản lý: Không thể chỉ xây rồi để đó

Thực trạng chợ dân sinh bỏ hoang tại Hà Nội cho thấy, việc đầu tư hạ tầng nếu không đi kèm với cơ chế vận hành phù hợp sẽ khó phát huy hiệu quả.

Trong bối cảnh đó, vai trò của cơ quan quản lý nhà nước cần được thể hiện rõ hơn trong việc định hướng quy hoạch, tổ chức lại không gian kinh doanh và kiểm soát các hoạt động buôn bán tự phát. Đồng thời, cần có những chính sách phù hợp để thu hút tiểu thương quay trở lại chợ chính quy, đảm bảo sự cân bằng trong hệ thống phân phối.

Từ thực tiễn này, có thể thấy việc phát triển chợ dân sinh không chỉ là câu chuyện đầu tư, mà là bài toán tổng thể về quy hoạch, quản lý và vận hành trong bối cảnh đô thị đang thay đổi nhanh chóng.