Chợ cá Yên Sở trước bước ngoặt tái thiết: Gỡ “điểm nghẽn” chợ tự phát, giữ sinh kế tiểu thương

Chợ cá Yên Sở nhiều năm qua được xem là một trong những đầu mối thủy sản lớn nhất của Hà Nội, nơi mỗi đêm hàng chục tấn cá, tôm, hải sản được tập kết rồi phân phối đi khắp các quận nội thành và nhiều tỉnh phía Bắc. Nhưng phía sau nhịp giao thương xuyên đêm ấy là một thực trạng kéo dài: hạ tầng xuống cấp, nguy cơ mất an toàn phòng cháy chữa cháy, ô nhiễm môi trường và áp lực ngày càng lớn lên trật tự đô thị.

Tại buổi làm việc giữa Sở Công Thương Hà Nội và UBND phường Hoàng Mai ngày 15/4, vấn đề cải tạo, tổ chức lại hoạt động kinh doanh tại chợ cá Yên Sở tiếp tục được đặt ra như một yêu cầu cấp thiết. Không chỉ là câu chuyện chỉnh trang một khu chợ tự phát, đây còn là bài toán lớn về quy hoạch thương mại đô thị, ổn định sinh kế tiểu thương và định hình tương lai của chợ truyền thống trong bối cảnh mới.

Chợ cá Yên Sở một đầu mối thủy sản lớn nhưng tồn tại trong cảnh tạm bợ

Mỗi ngày, chợ cá Yên Sở cung ứng khoảng 60 – 70 tấn thủy hải sản cho thị trường Hà Nội và nhiều địa phương như Thái Nguyên, Phú Thọ, Lào Cai, Nghệ An hay Quảng Trị. Hoạt động giao thương bắt đầu từ khoảng 22 giờ đêm hôm trước và kéo dài đến sáng hôm sau với hàng trăm lượt xe tải lớn nhỏ ra vào liên tục.

Dù mang tính chất của một chợ đầu mối thủy sản quy mô lớn, khu chợ này nhiều năm nay vẫn hoạt động theo mô hình tự phát, thiếu đồng bộ về hạ tầng và chưa có quyết định hoạt động chính thức theo đúng quy hoạch chợ đầu mối.

Phần lớn các ki-ốt kinh doanh được dựng tạm bởi chính các hộ tiểu thương. Sau thời gian dài sử dụng, nhiều mái che đã rách nát, hệ thống điện xuống cấp, dây dẫn chằng chịt, tiềm ẩn nguy cơ cháy nổ cao. Hệ thống thoát nước, xử lý nước thải chưa được đầu tư bài bản khiến môi trường kinh doanh luôn trong tình trạng ẩm thấp, mất vệ sinh.

Không ít tiểu thương cho biết, điều kiện kinh doanh hiện nay đã không còn đáp ứng được nhu cầu giao thương ngày càng lớn. Vào mùa nắng, khu chợ nóng bức, ngột ngạt; mùa mưa thì nước đọng, nền trơn trượt, việc bảo quản thủy sản gặp rất nhiều khó khăn.

Một hộ kinh doanh lâu năm tại chợ chia sẻ: “Tiểu thương ở đây ai cũng muốn có nơi buôn bán ổn định, sạch sẽ, an toàn hơn. Nhưng nhiều năm nay chợ vẫn tạm bợ như vậy, buôn bán rất vất vả.”

Áp lực giao thông, môi trường ngày càng lớn tại chợ cá Yên Sở

Không chỉ tồn tại vấn đề hạ tầng, chợ cá Yên Sở còn tạo áp lực lớn lên giao thông và môi trường khu vực.

Do hoạt động chủ yếu về đêm, lượng xe tải vận chuyển thủy sản ra vào liên tục khiến nhiều tuyến đường quanh khu vực thường xuyên ùn ứ. Tình trạng lấn chiếm lòng đường, vỉa hè để tập kết hàng hóa diễn ra phổ biến, đặc biệt vào khung giờ cao điểm giao nhận hàng.

Bên cạnh đó, nước thải từ hoạt động sơ chế thủy sản chưa được xử lý triệt để cũng gây ảnh hưởng không nhỏ tới môi trường sống của khu dân cư xung quanh.

Theo đánh giá của nhiều chuyên gia đô thị, nếu không sớm tổ chức lại hoạt động kinh doanh tại đây, các nguy cơ về an toàn thực phẩm, cháy nổ và ô nhiễm môi trường sẽ ngày càng nghiêm trọng hơn khi quy mô giao thương tiếp tục tăng.

Xây dựng khu kinh doanh mới để giải quyết bài toán tồn đọng

Trước thực trạng trên, thành phố Hà Nội đang thúc đẩy phương án đầu tư khu kinh doanh mới nhằm từng bước thay thế mô hình chợ tự phát hiện nay.

Theo UBND phường Hoàng Mai, từ năm 2008, UBND thành phố Hà Nội đã giao hơn 4.400 m² đất cho Hợp tác xã Dịch vụ nông nghiệp và Thương mại Sở Thượng để triển khai dự án văn phòng giao dịch, giới thiệu sản phẩm và kho chứa hàng phục vụ hoạt động kinh doanh thủy sản.

Đến nay, nhiều hạng mục hạ tầng của dự án đã cơ bản hoàn thiện. Đại diện Hợp tác xã cho biết đơn vị đã đầu tư hệ thống phòng cháy chữa cháy đạt tiêu chuẩn, đồng thời hoàn thiện đấu nối hệ thống thoát nước nhằm xử lý nước thải phát sinh trong quá trình kinh doanh thủy sản.

Theo lãnh đạo Sở Công Thương Hà Nội, thành phố đang xem xét phương án cho phép tổ chức hoạt động kinh doanh thủy sản tại khu vực mới, đồng thời bố trí các tiểu thương từ chợ cá tự phát Yên Sở vào kinh doanh ổn định.

Đây được xem là hướng đi cần thiết nhằm vừa giải quyết các tồn tại về môi trường, giao thông, an toàn cháy nổ, vừa tránh tạo xáo trộn quá lớn tới sinh kế của các hộ kinh doanh.

Giải tỏa chợ tự phát không thể chỉ bằng biện pháp hành chính

Từ câu chuyện của chợ cá Yên Sở có thể thấy, việc xử lý các khu chợ tự phát hiện nay không đơn thuần là câu chuyện cưỡng chế hay giải tỏa.

Nhiều năm qua, không ít địa phương đã liên tục ra quân dẹp chợ cóc, chợ tạm nhưng sau một thời gian ngắn, tình trạng họp chợ tự phát lại tái diễn. Nguyên nhân sâu xa nằm ở việc nhu cầu mua bán thực tế của người dân và tiểu thương chưa được giải quyết bằng những mô hình thay thế phù hợp.

Theo Hiệp hội Phát triển Chợ Việt Nam, muốn xử lý triệt để tình trạng chợ tự phát, trước tiên phải xây dựng được các khu chợ chính quy đủ sức hút đối với tiểu thương và người dân.

Các khu chợ mới không chỉ cần đảm bảo hạ tầng sạch sẽ, an toàn mà còn phải có vị trí thuận lợi, mức phí phù hợp và cơ chế vận hành linh hoạt. Nếu chi phí quá cao hoặc tổ chức thiếu hợp lý, tiểu thương sẽ tiếp tục quay ra kinh doanh tự phát bên ngoài.

Không thể để chợ truyền dân sinh tụt lại phía sau

Theo GS.TS Dương Văn Chiến – Chủ tịch Hiệp hội Phát triển Chợ Việt Nam, chợ dân sinh không chỉ là nơi mua bán mà còn là một phần của cấu trúc kinh tế – xã hội đô thị.

“Muốn phát triển hệ thống chợ bền vững thì phải nhìn chợ như một thiết chế dân sinh chứ không đơn thuần là một công trình thương mại,” ông Chiến nhấn mạnh.

Theo ông, quá trình chỉnh trang, tái tổ chức chợ hiện nay cần đặt mục tiêu kép: vừa đảm bảo văn minh đô thị, vừa duy trì sinh kế cho hàng triệu tiểu thương đang phụ thuộc vào hệ thống chợ truyền thống trên cả nước.

Bài toán không của riêng Yên Sở

Câu chuyện tại chợ cá Yên Sở hiện nay không phải trường hợp cá biệt. Tại nhiều địa phương, hàng loạt khu chợ truyền thống cũng đang đối mặt với tình trạng xuống cấp, quá tải hạ tầng và khó khăn trong quá trình chuyển đổi mô hình quản lý.

Trong khi đó, áp lực đô thị hóa ngày càng lớn khiến yêu cầu về môi trường, an toàn thực phẩm, phòng cháy chữa cháy và mỹ quan đô thị ngày càng khắt khe hơn.

Điều đó đòi hỏi việc phát triển chợ trong giai đoạn mới không thể tiếp tục theo tư duy cũ. Các khu chợ truyền thống muốn tồn tại buộc phải được tái tổ chức theo hướng văn minh, hiện đại hơn nhưng vẫn giữ được vai trò dân sinh vốn có.

Việc Hà Nội thúc đẩy xây dựng khu kinh doanh mới tại Yên Sở vì thế không chỉ là giải pháp xử lý một điểm nóng đô thị, mà còn phản ánh nỗ lực tìm lời giải cho bài toán phát triển hệ thống chợ truyền thống trong bối cảnh mới — nơi yêu cầu về quản lý đô thị, an sinh xã hội và phát triển thương mại đang ngày càng đòi hỏi sự cân bằng bền vững hơn.

Theo ban truyền thông